Kościół katolicki. Co to jest? Zasady, charakterystyka.

Kościół katolicki kształtował się w trzech okresach. Po etapie wyłaniania się i kształtowania z pierwotnego chrześcijaństwa nastąpił okres średniowiecza, a następnie nowożytności.

Okres starożytny rozwoju kościoła katolickiego jest wspólny dla chrześcijaństwa. Trwa on od początku naszej ery aż po 692 r., kiedy odbył się synod trullański. Wówczas doszło do zerwania jedności Kościołów wschodnich z Kościołem rzymskim. Pojęcie Kościoła oznaczającego wszystkie gminy chrześcijańskie można się spotkać już w II w. Niemniej wówczas Kościół nie nosił jeszcze cech katolicyzmu.

Kształtowanie się katolicyzmu

Proces kształtowania się katolicyzmu był efektem zetknięcia się chrześcijaństwa z gnoza i filozoficznymi prądami epoki. Pociąga to za sobą dwie tendencje. Z jednej strony dochowywano wierności Ewangelii, a z drugiej dążono do przejęcia niemal całej kultury starożytnej. Kelemns Aleksandryjski wyraźnie podkreślał wartość filozofii dla uzasadnienia religijnych twierdzeń. Zapoczątkowane przez niego dzieło było kontynuowane przez Orygenesa. Niemniej najpełniejszy wyraz katolicyzmu jest widoczny w pismach biskupa Hippony Augustyna. Pojawiają się w nich elementy bardzo istotne dla katolicyzmu, w tym:
– miejsce dla religii prymitywnej
– legalizacja mistycyzmu
– podkreślenie znaczenia ceremonii i zewnętrznych rytów
– polityczna władza kościoła i jej uzasadnienie
– teza, że poza Kościołem nie ma zbawienia
– zracjonalizowanie teologii
Zaskakujące jest to, że Kościół katolicki bardzo dynamicznie dostosował system organizacyjny do państwowych struktur. Już w III wieku nastąpiły ważne zmiany dążące do centralizacji. W kolejnym stuleciu nastąpiło pełne upolitycznienie Kościoła po wydaniu przez cesarza Konstantyna Wielkiego edyktu tolerancyjnego.

Rodząca się odrębność

Pierwsze poważne zmiany sygnalizujące o pewnej odrębności katolicyzmu w łonie chrześcijaństwa nastąpiły na soborze konstantynopolitańskim w 381 roku. Biskupowi Konstantynopola przyznano wówczas miejsce honorowe po biskupie Rzymu. Kościół apostolskiego pochodzenia w Jerozolimie został zepchnięty na dalszy plan. W kolejnych latach doszło do umocnienia pozycji biskupa Rzymu. Przyczynił się do tego pontyfikat Leona I. Papież uznał się powszechnym biskupem całego zachodniego i wschodniego Kościoła. Ostatnim aktem dla wyodrębnienia się Kościoła katolickiego był synod trullański.

Rozwój katolicyzmu w wiekach średnich

Średniowiecze przyniosło dalszy rozwój katolicyzmu. Doszło do ukształtowania się zarówno zwyczajów, jak i doktryny. Ważną cechą Kościoła katolickiego stała się absolutna władza papieża. Osiągnęła ona swój szczyt w okresie pontyfikatu Innocentego III. Za jego czasów powstawały i rozwijały się zakony rycerskie będące zbrojnym ramieniem Kościoła. W epoce średniowiecza Kościół walczył z wieloma herezjami, a jednocześnie doszło do rozwoju zakonów i życia zakonnego. Pontyfikat Lucjusza III przyniósł rozpoczęcie działalności inkwizycji. W epoce średniowiecza doszło też do rozwoju doktryny, dogmatyki, etyki, kultu i liturgii oraz organizacji.

Doktryna katolicyzmu

Katolicka doktryna zaczęła się rozwijać jednocześnie z rozwojem doktryny wszystkich wyznań chrześcijańskich. W epoce średniowiecza zaznaczyły się wyraźne różnice między nimi istniejące do dziś. Doktryna katolicyzmu kształtowała się pod wpływem chrześcijańskiej filozofii, w tym w szczególności patrystyki. Okres rozwoju dzieli się ona na fazę przygotowań i poszukiwań do soboru nicejskiego w 325 r. i etap posoborowy.

Filozofia chrześcijaństwa miała istotny wpływ na ukształtowanie się doktryny katolickiej. Można wyróżnić system gnostyków w II w., system Ojców aleksandryjskich, system Ojców kapadockich oraz system św. Augustyna. W pismach ostatniego z filozofów można dostrzec już wszystkie istotne cechy katolicyzmu. Treści wskazują na istnienie religijności, która jest ufna, mistyczna i legalna. Św. Augustyn podkreślał znaczenie rytuałów i ceremonii oraz wyrażał uznanie politycznej władzy Kościoła i zracjonalizowanie teologii.

W kręgu sporów

Wewnątrz Kościoła katolickiego w IV wieku toczyły się spory religijne, które odegrały ważną rolę w kształtowaniu się doktryny katolicyzmu. Do spornych problemów można zaliczyć problem trzech osób boskich oraz ich wzajemny stosunek wobec siebie i ludzi. Kolejny spór toczył się o osobę Chrystusa. Przyczynił się on do wyjścia z Kościoła apolinaryzmu, monofizytyzmu i nestorianizmu. Trzecią kwestią sporną w doktrynie katolicyzmu były twierdzenia dotyczące istoty człowieka oraz jego stosunku do Boga. Spory w doktrynie toczyły się o grzech pierworodny, łaski i stosunku laski do woli ludzkiej.

koscial_katolickiDoktryna katolicka po II wojnie światowej

II wojna światowa była przełomem w rozwoju doktryny katolicyzmu. Po jej zakończeniu w Kościele katolickim ukształtowały się dwie tendencje intelektualne i koncepcje społeczne wzajemnie się ścierające. Pierwszą z nich był integryzm, który stał na straży tradycyjnej postawy Kościoła względem doktryny i świata. Drugi nurt dotyczył natomiast koncepcji katolicyzmu otwartego, który poszukiwał dróg przystosowania doktryny katolicyzmu i działania Kościoła do czasów współczesnych. Próba rozstrzygnięcia sporów między zwolennikami obu nurtów została podjęta przez papieży Jana XXIII i Pawła VI. Pierwszy z nich zapoczątkował przemiany w wewnętrznym życiu Kościoła i zainicjował zwołanie II soboru watykańskiego. Paweł VI opowiedział się natomiast po stronie integrystów.