Prawosławie. Co to jest? Zasady, charakterystyka.

Prawosławie jest określeniem wschodniobizantyjskiego chrześcijaństwa. Od IX w. prawosławie można rozumieć na cztery sposoby.

Pierwotne znaczenie prawosławia to chrześcijaństwo, którego korzenie tkwią w Kościele apostolskim. We wczesnym średniowieczu pojawiły się także trzy inne rozumienia prawosławia. Można je bowiem rozumieć jako instytucję reprezentująca wyznanie, jednolitość doktrynalną oraz twórczość duchową i materialną krajów, gdzie prawosławie jest dominującym wyznaniem.

Ukształtowanie się prawosławia

Ostateczne rozdzielenie Kościoła wschodniego i zachodniego zostało dokonane w 1054 roku. Papież Leony IX wykluczył wówczas z Kościoła Patriarchę Konstantynopola Michała Cerulariusza. Przyczyną schizmy było odrzucenie przez Kościół wschodni dogmatów katolickich przyjętych w 787 roku na VII soborze powszechnym w Nicei. Doktrynalne różnice dotyczyły takich kwestii, jak pierwszeństwo apostoła Piotra w stosunku do innych apostołów, pochodzenie Ducha Św. Od Ojca i Syna, prymatu biskupa rzymskiego jako namiestnika Chrystusa i widzialnej głowy Kościoła, niepokalanego poczęcia i czyśćca. Według prawosławia dogmat stawia Maryję ponad ludźmi i ludzkim losem, co nie powinno mieć miejsca, ponieważ jako urodzona nie mogła być wolna od grzechu pierworodnego. Niemniej prawosławie nie podważa świętości Matki Bożej.

Próby zjednoczenia

W 1920 roku patriarcha Konstantynopola ogłosił wstępny program działań, które zmierzałyby w kierunku zjednoczenia chrześcijańskich Kościołów. Po II wojnie światowej prawosławie aktywnie włączyło się w prace Światowej Rady Kościołów, a w 1964 roku doszło do pierwszego spotkania patriarchy Konstantynopola Athenagorasa z papieżem Pawłem VI. Wyrazili oni wolę współpracy. Kolejny przełom nastąpił w 1979 roku, kiedy papież Jan Paweł II złożył oficjalną wizytę patriarsze Dymitriosowi w Konstantynopolu.

Organizacja Kościoła prawosławnego

W ramach prawosławia występują autokefaliczne Kościoły krajowe. Powstanie nowego Kościoła autokefalicznego jest zależne od zgody Kościoła – macierzy. Każdy Kościół autokefaliczny posiada swoje własne organa o znaczeniu ogólnokościelnym, w tym sobór krajowy i organa kolegialne. Sobór krajowy składa się z naczelnego kierownika Kościoła, biskupa najwyższej rangi, metropolity i patriarchy. Organa kolegialne są to synod biskupów, rady przyboczne głowy Kościoła bądź biskupa diecezjalnego. Mogą być one tworzone przez biskupów, wiernych i kler. Głównym zadaniem rad jest rozstrzyganie spraw społeczno – kościelnych.

Kościół autokefaliczny jest podzielony na diecezje z biskupami ordynariuszami na czele. Każda diecezja posiada ciało kolegialne oraz dzieli się na dekanaty. Na czele każdego okręgu stoi dziekan. Dekanat składa się z parafii, w których działają proboszczowie i wikariuszowie. Poza tym istnieje rada parafialna prowadząca działalność przy proboszczu.

Kapłaństwo

Kapłan jest mianowany przez biskupa. Biskup zaś jest mianowany przez głowę Kościoła na wniosek synodu bądź soboru. Kapłan jest konsekrowany przez biskupa. Konsekracja biskupa jest natomiast dokonywana przez co najmniej dwóch zwierzchników. Prawosławna koncepcja kapłaństwa uznaje trzy stopnie hierarchiczne, a dokładniej mówiąc biskupstwo, kapłaństwo i diakonat. Należy dodać, że duchowni nie mają obowiązku celibatu. Zakonnicy zwykle z własnego wyboru pozostają w celibacie. Spośród braci zakonnej rekrutują się biskupi.

Doktryna prawosławia

Pismo Święte, symbole wiary i księgi symboliczne są podstawowymi źródłami doktryny prawosławia. Jej głównym założeniem jest, że Pismo Święte powstałe z inspiracji Bożej zawiera prawdy historyczne i wieczne. Pismo Święte jest czytane nie tylko w języku staro – cerkiewno – słowiańskim, lecz także w językach narodowych. Symbole wiary są odzwierciedleniem kształtowania się wiaty w ciągu pięciu pierwszych soborów. Za najważniejsze uchodzą sobór nicejski z 325 roku i z Konstantynopola z 381 roku. Księgi symboliczne są wykładem wiary powstałym po oddzieleniu się Kościoła wschodniego. Są one związane z tajemnicą Trójcy Świętej, Jezusa Chrystusa jako Boga i Człowieka oraz odkupienia ludzkości od pierworodnego grzechu. Niektóre księgi są poświęcone wierze w życie pozagrobowe i dogmatowi chrztu świętego.

Prawosławna dogmatyka

Prawosławie odrzuca dogmaty, które zostały ustanowione przez Kościół rzymskokatolicki. Odróżnia on to, w co wierzyć trzeba koniecznie od tego, w co można i warto wierzyć. W prawosławiu można wyróżnić dogmaty i zasady zwane kanonami. Dogmaty wyrażają to, co jest niezmienne w Objawieniu. Z koeli zasady są zmienne w formach historycznych. Wątpliwe i sporne kwestie są rozstrzygane między innymi w oparciu o teologumeny, które są wypowiedziami autorytetów teologicznych. Zarówno doktryna, jak i praktyka prawosławia wyodrębniają życie boskie, ludzkie i demoniczne.

Zgodnie z prawosławną koncepcją człowieka jest on bytem znajdującym się między anielską duchowością i materialnością natury. Energia Boska przeistacza się w ziemską materię. W Bogu znajduje się to, co przedwieczne i niewypowiedzialne. Jezus Chrystus jest wcielonym Bogiem, Panem i Zbawcą. Według prawosławia tajemnica Boga przejawia się w Trójcy Świętej oraz znajduje się poza zasięgiem rozumowych pojęć. Jest ona przedmiotem rozważań ontologicznym.

Kościół prawosławny uznaje siedem sakramentów, w tym:
– chrzest
– bierzmowanie
– eucharystię
– pokutę
– kapłaństwo
– małżeństwo
– namaszczenie olejami świętymi
prawoslawiePrzyjęcie do Kościoła prawosławnego odbywa się poprzez trzykrotne zanurzenie w wodzie. Bierzmowanie jest łączone z chrztem. Należy dodać, że w sakramencie eucharystii używa się kwaśnego chleba, a komunia jest udzielana pod dwiema postaciami wszystkim wiernym. Dziecko od chwili chrztu i bierzmowania przystępuje do eucharystii.

Prawo prawosławia

Prawo wyznania prawosławnego zostało ujęte w tzw. Nomokanony. Pierwszy grecki kodeks prawno – kościelny został opracowany przez Jana Scholastyka, Prawnik antiocheński stał się później patriarchą konstantynopolitańskim. Drugi z kodeksów został przygotowany przez patriarchę Focjusza. W połowie XIX wieku prawo zostało uzupełnione tzw. Sygnaturą ateńską. Jej treść obejmuje między innymi reguły Ojców Kościoła i kanony apostolskie.