Wcześniaki i dzieci z niską masą urodzeniową – jakie są zasady żywienia?

     Do grupy wcześniaków i noworodków z małą masą urodzeniową należą dzieci, które urodziły się z objawami dystrofii. Pod tym pojęciem należy rozumieć niedożywienie wewnątrzmaciczne. Niedożywienie białkowo – energetyczne dotyczy około 3% dzieci. Noworodki należące do tej grupy posiadają masę urodzeniową poniżej 2500 g.

Cechy przedwcześnie urodzonych dzieci

     Wcześniak jest noworodkiem urodzonym przed 259 dniem tygodnia ciąży, licząc od pierwszego dnia ostatniej menstruacji. Charakterystyczną cechą przedwcześnie urodzonego noworodka jest niedojrzałość morfologiczna i fizjologiczna układów narządów. Mogą wystąpić trudności w przyjmowaniu pokarmów w wyniku niewykształconych odruchów połykania i ssania bądź braku koordynacji między nimi. Sok żołądkowy zawiera mało kwasu solnego i enzymów trawiennych, a pojemność żołądka w pierwszym dniu wynosi około 3-5 ml, dlatego u wcześniaków występuje skłonność do ulewań i wymiotów. Występuje niedobór enzymów wątrobowych, które biorą udział w przemianie białek. Ich aktywność jest zmniejszona, co dodatkowo ogranicza syntezę mocznika. Dochodzi do zwiększenia się stężenia toksycznego amoniaku we krwi noworodka. Występuje tendencja do anemii z powodu niedostatecznej aktywności wątroby, śledziony i szpiku kostnego oraz braku zapasów żelaza i miedzi. U przedwcześnie urodzonych dzieci występuje upośledzone trawienie tłuszczów i przyswajanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Masa ciała wraca do normy między 20. a 30. dniem życia. Wcześniaki często mają niedostatecznie wykształcone narządy moczowo-płciowe. Niedobory masy ciała i wzrostu wyrównują się zwykle około pierwszego roku życia. Wcześniaki powinny być chronione przed zakażeniami i wahaniami temperatury ciała, dlatego pierwsze dni życia spędzają w inkubatorach.

Żywienie wcześniaków

     Jeśli stan zdrowia na to pozwala, żywienie powinno być oparte na mleku matki z dodatkiem substancji wzmacniającej. Wzbogaca naturalny pokarm w węglowodany, białko, witaminy oraz niektóre minerały. U wcześniaków obserwuje się zwiększone zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze, dlatego konieczne jest wzmocnienie wartości odżywczej pokarmu za pomocą specjalnych preparatów. Płyny powinny być stopniowo zwiększane, a zalecana ilość jest zależna od stanu noworodka i wielu czynników.

     Mleko matki jest najlepszym pokarmem dla wcześniaka. Zawiera niezbędne hormony, insulinę, enzymy, peptydowe czynniki wzrostu i cytokiny oraz jest bardzo dobrze przyswajalne przez organizm dziecka. Powinno być podawane w surowej postaci, ponieważ proces gotowania i pasteryzacji powoduje niszczenie substancji o przeciwbakteryjnym działaniu i enzymów.

     Jeżeli nie można karmić dziecka pokarmem matki, żywienie opiera się na zmodyfikowanym mleku krowim, które jest przystosowane specjalnie dla przedwcześnie urodzonych noworodków i dzieci z mała masą urodzeniową. Produkty są bardziej energetyczne oraz bogate w białka serwatkowe w porównaniu z mlekiem zmodyfikowanym dla donoszonych noworodków. Poza tym, zawierają mniej laktozy, a więcej witaminy D, wapnia, fosforu, żelaza, jodu i miedzi. Dodatkowo preparaty są wzbogacane wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi wpływającymi na rozwój ośrodkowego układu nerwowego.

Sposób i czas karmienia

     Wcześniaki powinny być karmione jak najwcześniej po urodzeniu, ponieważ ma to korzystny wpływ na rozwój psychiczny dziecka. Początkowo wprowadza się żywienie pozajelitowe z równoczesnym żywieniem troficznym drogą enteralną. W ten sposób organizm dziecka zostaje odpowiednio przygotowany do pełnego odżywiania enteralnego. Pokarm jest podawany doustnie, albo przez sondę dożołądkową, w dwu- lub trzygodzinnych odstępach, z zastosowaniem metody kroplowej. Jeżeli występuje zaleganie żołądkowe bądź nasilony refluks, trzeba zastosować karmienie dojelitowe za pomocą wlewu ciągłego.