Żywienie niemowląt. Co warto wiedzieć? O czym pamiętać?

Potrzeby żywieniowe niemowląt

     Niemowlę rośnie intensywnie, dlatego potrzebuje różnych składników pokarmowych. Dziecko jest bardzo wrażliwe na ich niedobory. Pokarm powinien w pełni pokrywać potrzeby energetyczne oraz zawierać pełnowartościowe białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały. Zapotrzebowanie energetyczne jest największe w przypadku niemowląt i maleje wraz z upływem czasu.

Białko w diecie niemowlęcia

     Białko jest składnikiem budulcowym niezbędnym do prawidłowego rozwoju dziecka. Dzienne zapotrzebowanie u niemowląt wynosi 2,4 g białka na 1 kg masy ciała. Białko mleka matki ma najlepszy skład. Uchodzi za białko wzorcowe, charakteryzujące się 100% wskaźnikiem wykorzystania netto. Mleko kobiece zawiera głównie białka serwatkowe i kazeinowe.

     Preparaty do początkowego żywienia i dalszego żywienia niemowląt zwane mlekiem początkowym lub następczym są wytwarzana z białka mleka krowiego. Krowie mleko modyfikowane zawiera białka posiadające zbliżony skład aminokwasowy do białek ludzkiego mleka. Niezmodyfikowane mleko krowie zawiera białko posiadające niższy wskaźnik wykorzystania (ok. 70%). Zawiera około 80% białek kazeinowych, które zmniejszają przyswajanie żelaza.

     Niemowlęta potrzebują szczególnie aminokwasów egzogennych, w tym histydyny, izoleucyny, leucyny, lizyny oraz fenyloalaniny itd. Są niezbędne do prawidłowego wzrostu i budowy tkanek. Zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne jest pokrywane przez białko pokarmu naturalnego. Białka niemodyfikowanego mleka krowiego, w których znajduje się więcej kazeiny, dostarczają większe ilości niektórych aminokwasów, m.in. metioniny i tyrozyny. Mogą być szkodliwe dla układu nerwowego. Zawierają niewiele cystyny, która jest potrzebna dla procesu wzrastania.

Zapotrzebowanie na tłuszcze

     Tłuszcze powinny pokrywać zapotrzebowanie energetyczne w pierwszym półroczu w 41%, a w drugim 35%. Niemowlę karmione piersią otrzymuje optymalna ilość tłuszczów. Mleko matki zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe w niemal równej proporcji. Występuje niewielka przewaga kwasów nienasyconych niezbędnych do wzrostu i mielinizacji ośrodkowego układu nerwowego.

     W żywieniu sztucznym niemowląt niemodyfikowanym mlekiem krowim występuje problem z jakością tłuszczu. Tłuszcze znajdujące się w tego typu produktach są mniej zemulgowane, a co za tym idzie, coraz trudniej przyswajalne. Nie zawiera wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, m.in. DHA, które są niezbędne do odpowiedniego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego i syntezy prostaglandyn. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są także potrzebne do procesów widzenia. W tłuszczu mleka krowiego znajduje się niewielka ilość kwasu linolowego. Jego brak skutkuje powstawaniem zmian na skórze.

Węglowodany w diecie niemowlaka

     Zapotrzebowanie na węglowodany nie jest dokładnie określone. Ich funkcją jest uzupełnianie dziennego zapotrzebowania energetycznego. Podstawowym cukrem jest laktoza będąca dwucukrem zbudowanym z cząsteczki galaktozy i glukozy. Mleko kobiece zawiera 7,2% węglowodanów, w tym głównie laktozę.

     Laktoza w organizmie niemowlęcia odgrywa ważną rolę. Poprawia przyswajanie wapnia, manganu i magnezu oraz zwiększa zużytkowanie białka prze organizm. Laktoza pobudza wydzielanie enzymów, jakimi są laktaza i maltaza. Uczestniczy także w budowie galaktolipidów, które są niezbędne do rozwoju mózgu.

     Mleko krowie jest nieco mniej słodkie, bo zawiera około 4,8% laktozy. Mleko modyfikowane jest dodatkowo wzbogacane w ten dwucukier. W produktach tego typu znajdują się również węglowodany całkowite (max. 20%), takie jak maltoza, glukoza, bezglutenowa skrobia modyfikowana i sacharoza.

Witaminy i minerały

     Witaminy i minerały znajdujące się w mleku matki w pełni zaspokajają potrzeby dziecka w pierwszym półroczu. W drugim półroczu można podać warzywa, zupę jarzynową i soki owocowe, aby wzbogacić dietę pod względem jakościowym. W niemodyfikowanym mleku krowim znajduje się co najmniej trzykrotnie większa zawartość składników mineralnych niż w mleku matki. Może to obciążać osmotycznie nerki. Szczególnie negatywny wpływ ma sód. Mleko kobiece zawiera niewielkie ilości żelaza, które jest bardzo dobrze przyswajalne. Zapobieganie anemii polega wzbogacaniu mleka modyfikowanego i mieszanek w żelazo.

Żywienie naturalne

     Pokarm matki jest podstawą żywienia niemowląt. Karmienie piersią uchodzi za najbardziej racjonalny i optymalny sposób żywienia. Powinno rozpocząć się w pierwszych dwóch godzinach życia noworodka. Należy przystawiać dziecko do piersi jak najczęściej, w zależności od jego potrzeb, również w nocy. U zdrowych niemowląt liczba karmień wynosi około 5-6 na dobę. Po kilku tygodniach noworodek określa sobie swoisty rytm biologiczny oraz przerwy między karmieniami.

     Przez około 4 dni po porodzie wydziela się tzw. młodziwo (siara) Charakteryzuje się kremowo-żółtą barwą oraz zasadowym odczynem. Zawiera wiele kuleczek tłuszczu i zawiera więcej białka niż mleko dojrzałe. Kobiecy pokarm jest biologicznie swoisty, czyli dostosowany do możliwości układu pokarmowego dziecka. Zawiera wszystkie składniki odżywcze potrzebne noworodkowi do prawidłowego rozwoju. Nie obciąża przewodu pokarmowego i układu wydalniczego.

     Mleko matki zapewnia odporność na czynniki zakaźne oraz zawiera mnóstwo substancji chroniących przed zakażeniami, m.in. makrofagi, immunoglobuliny i laktoferynę. Nie zawiera chorobotwórczych bakterii oraz mechanicznych zanieczyszczeń. Niemowlęta, które są karmione piersią rzadziej chorują na zakażenia przewodu pokarmowego, alergie pokarmowe oraz schorzenia układu oddechowego.

Żywienie mieszane i sztuczne

     Żywienie mieszane jest wprowadzane w sytuacji, gdy ilość pokarmu matki nie jest wystarczająca dla zaspokojenia potrzeb dziecka. Posiłki uzupełniające są podawane z kubka lub łyżeczką, ponieważ dzieci, które są karmione przez smoczek zniechęcają się do ssania piersi. Zaleca się karmienie dziecka każdorazowo piersią, a następnie dokarmianie pokarmem uzupełniającym. Posiłki nie powinny zastępować karmienia piersią. Są podawane zgodnie ze schematem właściwym dla sztucznego żywienia.

     Żywienie sztuczne powinno być zastosowane tylko w przypadku, gdy karmienie naturalne nie jest możliwe. Stosuje się mleka dla niemowląt, które są produkowane przemysłowo. Mają podobny skład odżywczy do kobiecego pokarmu.

     Preparat do początkowego żywienia niemowląt jest środkiem spożywczym, który pokrywa zapotrzebowanie żywieniowe przez początkowe 4-6 miesięcy życia. Z kolei preparat do dalszego żywienia niemowląt jest środkiem spożywczym, który jest podstawowym płynnym składnikiem diety. Stosuje się je w żywieniu niemowląt powyżej 4. miesiąca życia.